گروه مشاورین املاک ایران زمین

معماری سبز را بیشتر با اصطلاح «معماری پایدار» می شناسیم؛ اصطلاحی کلان که به شرح تکنیک هایی در طراحی معماری می پردازد که همسو با نگرش های زیست محیطی بوده و با ایده احترام به طبیعت شکل گرفته است.
معماری سبز، در حقیقت روند تازه یی نیست؛ چرا که در بسیاری از تمدن های باستانی و معماری های سنتی از جمله معماری سنتی ایران به صورتی بنیادین وجود داشته است. همچنین نمونه بارز و سیستماتیک آن را می توان در «علم فنگ شویی» یا همان «هنر چیدمان چینی» دید.
امروزه در پی پیامدهای منفی جهان صنعتی، نظیر آلودگی روزافزون هوا و محیط زیست، کاهش منابع طبیعی و بحران انرژی، حفظ و پاسداری از منابع طبیعی جهان به یکی از مهم ترین دغدغه های انسان عصر حاضر تبدیل شده است.
اما معماری سبز با جست و جوی راهی برای به حداقل رساندن اثرات منفی ساختمان ها بر محیط زیست در حقیقت تلاشی است برای هم آوایی و همسویی با طبیعت از طریق افزایش کارایی و بهینه سازی در مصرف مصالح، انرژی و گسترش فضا.
بدین ترتیب در معماری سبز به جای دشمنی با طبیعت، انرژی های آن را مهار کرده و به بهترین شکل در ساختمان ها مورد استفاده قرار می گیرد.
دستیابی به چنین هدفی با اندک نگرشی ممکن می شود. به عنوان مثال در یک ساختمان سبز و همراه با طبیعت از مواد و مصالحی استفاده می شود که برای طبیعت زیان نداشته و نه تنها آن را آلوده نمی کند، بلکه قابل برگشت به چرخه طبیعت است. ساختمانی که با استفاده از مصالح پیرامون خود و در عین حال به گونه یی مستحکم بنا شده باشد، خود جزیی از طبیعت می شود.
در استقرار چنین ساختمانی، فراهم کردن دسترسی آسان به حمل و نقل عمومی و از جمله دوچرخه و پیاده رو مناسب مدنظر قرار می گیرد؛ چرا که بدین ترتیب استفاده از اتومبیل به حداقل خواهد رسید.
همچنین جهت یابی ساختمان با توجه به جهت بهینه تابش خورشید و با هدف حداکثر استفاده از نور طبیعی و کسب انرژی رایگان (به عنوان مثال تجهیز بنا با آبگرمکن خورشیدی و مولد برق نوری) است. ولیکن آنچه در این گونه ساختمان ها به خصوص دارای اهمیت است فراهم کردن راه و امکانی برای ورود طبیعت به بنا است که می تواند مثلاً با ایجاد برش هایی در حجم و پر کردن آن با فضای سبز انجام شود.
این راهکارها اگرچه در دید نخست با اندیشه های حاکم «بساز بفروشی» امروز جامعه ما در تقابل است ولیکن در نهایت، اقتصادی ترین شیوه معماری است.
فراموش نکنیم طراحی ساختمان های سبز به صورت منفرد و تک به تک اگرچه خوب است ولیکن کارساز نیست و باید همزمان با یک طراحی شهری سبز انجام شود؛ چرا که طبیعت متشکل از لکه های سبز جدا از هم نیست بلکه پوشش سبز گسترده یی است که باید شهر را در بر بگیرد.
امروزه در دنیا تلاش های زیادی در این راستا صورت گرفته است. از اختصاص جوایز ارزنده به ساختمان های سبز گرفته تا سرمایه گذاری روی طرح هایی که بعضاً برخی از آنها پروژه هایی عظیم و شگفت انگیزند. از آن جمله می توان به طرح شهر «دونگتان» در چین اشاره کرد. هدف این پروژه دستیابی به حداقل آسیب ممکن به محیط زیست است. شرکت آروپ طراح این پروژه ، آن را «نخستین شهر پایدار» نامیده است که با وسعت ۱۴۸۲ جریب و برای سکونت ۵۰۰ هزار نفر در نزدیکی شانگهای، در دهانه رود یانگ تسه ساخته خواهد شد. مرحله اول این پروژه برای سکونت ۸۰ هزار نفر در سال ۲۰۲۰ میلادی به پایان خواهد رسید. در این شهر از انرژی قابل تجدید استفاده خواهد شد. بیشتر خیابان های آن نه فقط مسیر عبور، که راه های خدماتی خواهند بود که در آنها می توان پیاده روی و دوچرخه سواری کرد و انرژی ساختمان ها از طریق توربین های بادی، پانل های نوری و بازیافت تامین می شود.
یکی دیگر از پروژه ها در معماری سبز، نخستین شهر بدون کربن و ضایعات در «ابوظبی» است که توسط دفتر معماری «فاستر و همکاران» طراحی خواهد شد. شهر ۱۴۸۳ جریبی «مصدر» با الهام از طرح شهرهای عربی محصور در میان دیوارها است ولی دیوارهای سنگی و گلی آن با ورقه های «فتوولتاییک» با ظرفیت تولید ۱۳۰ مگاوات برق پوشیده خواهد شد.
با مهار انرژی خورشید و به کارگیری عناصر ساختمانی مقاوم در برابر حرارت همچون سایبان اضافی و سرمایش کف، این پروژه عظیم با احتیاط به قلمرو بیابان پا خواهد گذاشت. در زمین های پیرامون شهر که ۲۰ مایل با مرکز ابوظبی فاصله دارد، نیروگاه های فتوولتاییک و بادی، مراکز تحقیقی و مزارعی قرار می گیرند که سوخت کارخانه های شهر را فراهم می کنند. این مزارع به کاهش ضایعات هم کمک می کنند زیرا با جذب کربن، گازهای حاصل از کارخانجات را متعادل کرده و با پساب تصفیه خانه های آب شهر آبیاری خواهند شد. دانشگاه این شهر قرار است در سال ۲۰۰۹ میلادی افتتاح شود.
در اینجا هدف آن نیست که در برابر عظمت چنین پروژه هایی دچار حیرت و نا امیدی شویم. کافی است آگاه باشیم که تا امروز با غفلت و بی توجهی چگونه وضعیتی خطرناک برای سرمایه های طبیعی سرزمین مان به وجود آورده ایم و از پیشرفت های جهانی باز مانده ایم. لازم است هر چه زودتر این روند را متوقف کنیم. کاهش مصرف سوخت های فسیلی با تکنیک های ساختمانی موجود و بدون هزینه های گزاف و تنها با به کارگیری طراحی مناسب نیز ممکن است. سبز بیندیشیم.

شهر زیبا چه شهری است؟ شهری که ساختمان های بلند و مدرن داشته باشد؟ شهری که دیوارهای ساختمان هایش رنگارنگ باشند؟ یا شهری که بازار و ساختمان و کوچه هایش شکل سنتی خود را حفظ کرده باشند؟ پاسخ این سوال به سلیقه و فرهنگ ساکنان و بازدیدکنندگان یک شهر بازمی گردد.
اگر بخواهیم کمی ساده تر نگاه کنیم، شهر جایی است از طبیعت که انسان ها برای زیستن خود آن را تغییر داده اند. گاهی دامنه این تغییرات آنقدر زیاد می شود که دیگر اثری از طبیعت اولیه در شهر دیده نمی شود. در واقع وقتی عناصر طبیعی مثل درخت، حیوانات، رودخانه و... از شهرها پاک شوند، علاوه بر اینکه انسان تبدیل به تنها موجود زنده شهر شده و قسمتی از نظم طبیعی محل برهم می خورد، شهر نیز آرام آرام رو به زوال می گذارد.
حتماً به فیلم هایی که درباره افسردگی انسان های شهرنشین ساخته شده اند یا داستان هایی که تمایل انسان به فرار از زندگی ماشینی و یکنواخت را مطرح می کنند، برخورده اید. اگر با دقت به این آثار بنگرید، نقطه مشترکی را خواهید یافت و آن نبود موجودات زنده غیر از انسان در شهرها است.
شهر این چنینی محل مناسبی برای شیوع افسردگی و رخوت در انسان ها است. اکثر مردم این شهر مبتلا به بیماری های روانی هستند و آمار جرم و جنایت شهر بالا است. جدا از اینها چنین شهری راندمان اقتصادی مناسبی هم ندارد و حتی ممکن است برای مدتی کوتاه شکوفایی اقتصادی حاصل شود، اما این شکوفایی دوام چندانی ندارد، چرا که مردم شهر خلاقیت و ابتکار عمل را از دست داده اند و دستاوردشان تنها روزمرگی و تکرار است.
البته این ضررها فقط متوجه مردم نیست. حاشیه شهر نیز با تهدید روبه رو است. مردم با یافتن کوچک ترین فرصتی برای تفریح از شهر خارج می شوند و محیطی بکر و سرسبز می یابند تا ساعتی را در آن بگذرانند. این مردم که با مفهوم همزیستی با طبیعت بیگانه اند، همان بلایی را سر تفرجگاهشان می آورند که سر شهرشان آورده اند. تفرجگاه فقط برای مدت کوتاهی تفرجگاه می ماند، کمی بعد زباله دان شده و به سرعت به عنوان زمینی بایر ضمیمه شهر می شود. این دور تسلسل آنقدر ادامه پیدا می کند که شهر به دریایی از آهن و سیمان تبدیل می شود. اتفاقی که تهرانی ها با آن روبه رو هستند.بیایید سناریو را عوض کنیم. مردم در قسمتی از طبیعت ساکن می شوند، ساختمان ها را می سازند و خیابان ها را احداث می کنند. هیچ درختی در ازای کاشت درخت جدید قطع نمی شود. برای آلوده کننده های رودخانه های شهر، جریمه سنگین مشخص می شود و یک سامانه نظارتی، نسبت وسایل نقلیه را به وسعت فضای سبز و خیابان ها کنترل می کند. در این شهر اصل بر این است که انسان ها زندگی کنند و خودروها وسیله هایی برای آسایش مردم باشند.
تعداد خیابان ها و بزرگراه های این شهر تغییری نمی کند، چون تعداد خودروها کنترل می شود. قرار نیست بزرگراهی از داخل فضای سبز عبور کند چون قرار نیست خودرویی به شهر اضافه شود.
در این شهر فقط انسان ها زندگی نمی کنند. تعداد زیادی از حیوانات مختلف در کنار انسان ها همزیستی دارند. مردم برای تفریح نیازی به خروج از شهر ندارند. در قلب شهر آنقدر تفرجگاه سرسبز و زیبا وجود دارد که کفاف تفریح آخر هفته شهروندان را بدهد؛ به همین خاطر مردم شهر با طبیعت آشنا هستند، برای آن ارزش قائلند و برای حفظش تلاش می کنند.
ممکن است چنین شهری آرمانی به نظر برسد ولی هرگز افسانه یی نیست. رسیدن به آن هم غیرممکن نیست. کافی است با یک برنامه مدون و حساب شده هر شهری را تبدیل به این آرمانشهر کرد. ساده ترین راهش این است که هر شهروندی به زیبایی نمای خانه خود دقت کند و کوچک ترین عواملی که باعث زشتی ظاهر می شود را پاک کند. راه دیگر نگهداری از گل و گیاه است یا حتی استفاده آن در نمای ساختمان ها. نگاهی به ماسوله بیندازید. شاید اولین قدم ها برای رسیدن به آرمانشهر که گفتیم انجام همین دو کار ساده باشد. کافی است شروع کنیم.